<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X55n0909"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 909 三观義</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 909 三观義</title> <author>隋 智顗撰</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">55</idno>.<idno type="no">909</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">三观義</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Basic punctuated text as provided by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，CBETA 提供基本句读</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>基本句读</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00626"> <charName>CBETA CHARACTER CB00626</charName> <mapping cb:dec="983666" type="PUA">U+F0272</mapping> <mapping type="unicode">U+3CB2</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[叠*毛]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-05-24T15:22:47"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0668c" n="0668c"/> <lb ed="X" n="0668c01"/> <lb ed="X" n="0668c02"/> <lb ed="X" n="0668c03"/> <lb ed="X" n="0668c04"/> <lb ed="X" n="0668c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 909-A 新刻三观義序</cb:mulu><head>No. 909-A <lb ed="X" n="0668c06"/><lb ed="R099" n="0074a01"/> 新刻三观義序</head> <lb ed="X" n="0668c07"/> <lb ed="X" n="0668c08"/><lb ed="R099" n="0074a02"/><p xml:id="pX55p0668c0801">四教義从观出教。依教开解。三观義融教入观。依解 <lb ed="X" n="0668c09"/><lb ed="R099" n="0074a03"/>立行。目足相扶。殆罔俱治之。二书盖缺一不可也。昔 <lb ed="X" n="0668c10"/><lb ed="R099" n="0074a04"/>者 <lb ed="X" n="0668c11" type="honorific"/><lb ed="R099" n="0074a05"/>智者大师为大機感。亲注净名。此其玄谈也。而三观 <lb ed="X" n="0668c12"/><lb ed="R099" n="0074a06"/>義在支那亡逸<anchor xml:id="nkr_note_add_0668c1201" n="0668c1201"/><anchor xml:id="beg0668c1201" n="0668c1201"/>已<anchor xml:id="end0668c1201"/>久矣。吾<g ref="#CB15131">邦</g>幸而双璧幷传。不宝护 <lb ed="X" n="0668c13"/><lb ed="R099" n="0074a07"/>而可乎。但三观義虽有旧刊。较之四教義鲁莽颇多。 <lb ed="X" n="0668c14"/><lb ed="R099" n="0074a08"/>守笃纯和尙深忧之。精加考订。且著科文及籤录。以 <lb ed="X" n="0668c15"/><lb ed="R099" n="0074a09"/>阐幽蕴。本山学黉有魁首贯充者。曾为诸生讲授此 <lb ed="X" n="0668c16"/><lb ed="R099" n="0074a10"/>书。其正讹订误分文折義。一取準绳于纯和尙也。因 <lb ed="X" n="0668c17"/><lb ed="R099" n="0074a11"/>乃发心将以其挍本授剞劂。氏会复获檀助梓事。不 <lb ed="X" n="0668c18"/><lb ed="R099" n="0074a12"/>日而成。岂非其护法之诚能致冥祐耶。顷谒余告其 <lb ed="X" n="0668c19"/><lb ed="R099" n="0074a13"/>喜。且索题一辞。因为志其顚末亦以示随喜之衷云。</p> <lb ed="X" n="0668c20"/><lb ed="R099" n="0074a14"/><p xml:id="pX55p0668c2001">时 <lb ed="X" n="0668c21" type="honorific"/><lb ed="R099" n="0074a15"/>天明戊申秋九月东睿山凌雲院僧正智愿海藏撰</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c22"/> <lb ed="X" n="0668c23"/> <lb ed="X" n="0668c24"/> <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0669a" n="0669a"/> <lb ed="X" n="0669a01"/> <lb ed="X" n="0669a02"/><cb:docNumber>No. 909</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0669a03"/><lb ed="R099" n="0074b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0669001" n="0669001"/>维摩诘经三观玄義卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0669a04"/> <lb ed="X" n="0669a05"/><lb ed="R099" n="0074b02"/><byline cb:type="author"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0669002" n="0669002"/>隋<name role="" type="person">天台山</name><name role="" type="person">修禅寺</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0669003" n="0669003"/>沙门 智顗 撰</byline> <lb ed="X" n="0669a06"/><lb ed="R099" n="0074b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三观義</cb:mulu><p xml:id="pX55p0669a0601">夫三寸之管气序不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669004" n="0669004"/>衰。一尺之表朝阳可测。是知得 <lb ed="X" n="0669a07"/><lb ed="R099" n="0074b04"/>其道者。岂远乎哉。三观诣理之妙门。今明此義。故借 <lb ed="X" n="0669a08"/><lb ed="R099" n="0074b05"/>为喩也。作<persName>佛</persName>遐踪。神功浩旷。求兹非远。寄以一心。体 <lb ed="X" n="0669a09"/><lb ed="R099" n="0074b06"/>之有源。总乎三智。若其假方便以致殊。会归一道寂 <lb ed="X" n="0669a10"/><lb ed="R099" n="0074b07"/>然而双照。况复发轸入不二之门。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669005" n="0669005"/>圆观成十法之乘。 <lb ed="X" n="0669a11"/><lb ed="R099" n="0074b08"/>兼用七義。義无不摄。非止净名名显。一部宗致。文意 <lb ed="X" n="0669a12"/><lb ed="R099" n="0074b09"/>炳然。今明三观義。即为二意。一先分别境智。二正解 <lb ed="X" n="0669a13"/><lb ed="R099" n="0074b10"/>释。一先分别境智者。所观之境。即十二因缘所生之 <lb ed="X" n="0669a14"/><lb ed="R099" n="0074b11"/>法为境。大圣说此正因缘生法。为破外人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669006" n="0669006"/>说邪因缘 <lb ed="X" n="0669a15"/><lb ed="R099" n="0074b12"/>生无因缘生之邪僻也。正因缘生一切法者。无明因 <lb ed="X" n="0669a16"/><lb ed="R099" n="0074b13"/>缘则生六道凡夫之法。若解因缘则生四种圣人之 <lb ed="X" n="0669a17"/><lb ed="R099" n="0074b14"/>法。故涅槃经云。因灭无明即炽燃菩提。所言十二因 <lb ed="X" n="0669a18"/><lb ed="R099" n="0074b15"/>缘者。即无明缘行。行缘识。识缘名色。名色缘六入。六 <lb ed="X" n="0669a19"/><lb ed="R099" n="0074b16"/>入缘触。触缘受。受缘爱。爱缘取。取缘有。有缘生。生缘 <lb ed="X" n="0669a20"/><lb ed="R099" n="0074b17"/>老死也。言因缘者。有辗转感果故名为因。互相由有 <lb ed="X" n="0669a21"/><lb ed="R099" n="0074b18"/>谓之为缘。此约三世明十二支。初二过去。次八现在。 <lb ed="X" n="0669a22"/><lb ed="R099" n="0075a01"/>後二未来。明此因缘有三种事。一烦恼。二业。三苦。此 <lb ed="X" n="0669a23"/><lb ed="R099" n="0075a02"/>三事互为因缘。烦恼业因缘。业苦因缘。苦苦因缘。苦 <lb ed="X" n="0669a24"/><lb ed="R099" n="0075a03"/>烦恼因缘。烦恼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669007" n="0669007"/>业因缘。业苦因缘。苦苦因缘是为展 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0669b" n="0669b"/> <lb ed="X" n="0669b01"/><lb ed="R099" n="0075a04"/>转。互为因缘。因缘相续生二十五有。若知无明不起 <lb ed="X" n="0669b02"/><lb ed="R099" n="0075a05"/>取有。则三界生死皆息。三乘行人入涅槃之要道也。 <lb ed="X" n="0669b03"/><lb ed="R099" n="0075a06"/>问曰。<persName>佛</persName>开三乘因缘。是中乘观。何得三乘通观也。答 <lb ed="X" n="0669b04"/><lb ed="R099" n="0075a07"/>曰。经论赴缘不同。或如所问。如智度论云。十二因缘 <lb ed="X" n="0669b05"/><lb ed="R099" n="0075a08"/>独菩萨法。中论云。为钝根声闻说因缘生灭相。为利 <lb ed="X" n="0669b06"/><lb ed="R099" n="0075a09"/>根菩萨说因缘不生灭相。如涅槃说。十二因缘有四 <lb ed="X" n="0669b07"/><lb ed="R099" n="0075a10"/>种观。下智声闻。中智缘觉。上智菩萨。上上智<persName>佛</persName>。即是 <lb ed="X" n="0669b08"/><lb ed="R099" n="0075a11"/>约十二因缘明四种境也。今一家明義。四谛既为四 <lb ed="X" n="0669b09"/><lb ed="R099" n="0075a12"/>种。十二因缘亦为四种。一者生灭十二因缘。二者无 <lb ed="X" n="0669b10"/><lb ed="R099" n="0075a13"/>生灭十二因缘。三者无量十二因缘。四者无作十二 <lb ed="X" n="0669b11"/><lb ed="R099" n="0075a14"/>因缘。生灭无生灭即为初观之境。无量十二因缘为 <lb ed="X" n="0669b12"/><lb ed="R099" n="0075a15"/>第二观境。无作十二因缘为第三观境。今取中观论 <lb ed="X" n="0669b13"/><lb ed="R099" n="0075a16"/>偈四句判此義也。因缘所生即空之理是第一观境。 <lb ed="X" n="0669b14"/><lb ed="R099" n="0075a17"/>因缘即假之理是第二观境。因缘即中之理是第三 <lb ed="X" n="0669b15"/><lb ed="R099" n="0075a18"/>观境。问曰。为当境自是境。为当由智故说境。答曰。若 <lb ed="X" n="0669b16"/><lb ed="R099" n="0075b01"/>言境自境。即是自性境。若言由智故说境。即是他性 <lb ed="X" n="0669b17"/><lb ed="R099" n="0075b02"/>境。若言境智合说境。即是共生境。義有二过。谓自他 <lb ed="X" n="0669b18"/><lb ed="R099" n="0075b03"/>性。若言離智境故说境。即是无因缘而说境。从因缘 <lb ed="X" n="0669b19"/><lb ed="R099" n="0075b04"/>说境尙不可得。何况无因缘而说境也。四句说智。其 <lb ed="X" n="0669b20"/><lb ed="R099" n="0075b05"/>过亦然。今中观论所明诸法不自生。岂得说言由境 <lb ed="X" n="0669b21"/><lb ed="R099" n="0075b06"/>故境。亦不从他生。岂得言由智故说境。亦不共生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669008" n="0669008"/>岂 <lb ed="X" n="0669b22"/><lb ed="R099" n="0075b07"/>得境智合故境。亦不无因生。岂得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669009" n="0669009"/>離境智故境。四句 <lb ed="X" n="0669b23"/><lb ed="R099" n="0075b08"/>明智亦复如是。今四句捡境。性不可得。而说为境者。 <lb ed="X" n="0669b24"/><lb ed="R099" n="0075b09"/>即是假境。假境是不思议境也。智亦如是。有无因果。 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0669c" n="0669c"/> <lb ed="X" n="0669c01"/><lb ed="R099" n="0075b10"/>善恶是非。一切诸法。类如此捡。若用此意研核众家 <lb ed="X" n="0669c02"/><lb ed="R099" n="0075b11"/>解释经论。难免<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669010" n="0669010"/>性義也。问曰。若境自境。可是自性境。 <lb ed="X" n="0669c03"/><lb ed="R099" n="0075b12"/>今待智故说境。何得是他性境也。答曰。境既称自。智 <lb ed="X" n="0669c04"/><lb ed="R099" n="0075b13"/>岂非他。不待智他。那论境自。若待境自。智即是他。境 <lb ed="X" n="0669c05"/><lb ed="R099" n="0075b14"/>自是<anchor xml:id="nkr_note_add_0669c0501" n="0669c0501"/><anchor xml:id="beg0669c0501" n="0669c0501"/>自<anchor xml:id="end0669c0501"/>性。他即他性。自性之境不名假境。他性之境 <lb ed="X" n="0669c06"/><lb ed="R099" n="0075b15"/>岂成假境。若非假境。即非不思议境也。智亦如是。今 <lb ed="X" n="0669c07"/><lb ed="R099" n="0075b16"/>明不思议境者。即是此经所明之境。不思议智者。即 <lb ed="X" n="0669c08"/><lb ed="R099" n="0075b17"/>是此经所明之观智。故金光明经散脂鬼神品云。我 <lb ed="X" n="0669c09"/><lb ed="R099" n="0075b18"/>现见不可思议智境。不可思议智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669011" n="0669011"/>照。即其義也。</p> <lb ed="X" n="0669c10"/><lb ed="R099" n="0076a01"/><p xml:id="pX55p0669c1001">第二正释。三观義乃是入<persName>佛</persName>法之要门。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669012" n="0669012"/>多所关涉。今 <lb ed="X" n="0669c11"/><lb ed="R099" n="0076a02"/>略明大意。开为七褈释三观名。第一辨三观相。第二 <lb ed="X" n="0669c12"/><lb ed="R099" n="0076a03"/>对智眼。第三会乘義。第四明摄法。第五释成净名義。 <lb ed="X" n="0669c13"/><lb ed="R099" n="0076a04"/>第六释此经文。第七用三观释此经一部義。</p> <lb ed="X" n="0669c14"/><lb ed="R099" n="0076a05"/><p xml:id="pX55p0669c1401">第一释三观名者。三观之名出璎珞经。一者从假入 <lb ed="X" n="0669c15"/><lb ed="R099" n="0076a06"/>空观。二者从空入假观。三者中道第一義观。所言从 <lb ed="X" n="0669c16"/><lb ed="R099" n="0076a07"/>假入空观者。无而虚设。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669013" n="0669013"/>目之为假。观假知无。名之入 <lb ed="X" n="0669c17"/><lb ed="R099" n="0076a08"/>空。若观诸法如幻如化。但有名字。即入真谛也。而说 <lb ed="X" n="0669c18"/><lb ed="R099" n="0076a09"/>为二谛观者。或就情智二谛。或约随智二谛观耳。次 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0670a" n="0670a"/> <lb ed="X" n="0670a01"/><lb ed="R099" n="0076a10"/>释从空入假观者。若不住空。还入幻化。假名世谛。分 <lb ed="X" n="0670a02"/><lb ed="R099" n="0076a11"/>别无滞也。而言平等者。若破一用一。不名平等。前观 <lb ed="X" n="0670a03"/><lb ed="R099" n="0076a12"/>知假非假。破假入空。次观知空非空。破空入假。空假 <lb ed="X" n="0670a04"/><lb ed="R099" n="0076a13"/>互破互用。名为平等也。次释中道观者。中以不二为 <lb ed="X" n="0670a05"/><lb ed="R099" n="0076a14"/>義。道以能通为目。照一实谛。虚通无滞。是中道观也。 <lb ed="X" n="0670a06"/><lb ed="R099" n="0076a15"/>故云是二观为方便道。因是二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670001" n="0670001"/>空观得入中道。双照 <lb ed="X" n="0670a07"/><lb ed="R099" n="0076a16"/>二谛。心心寂灭。自然流入萨婆若海。此三通名观者。 <lb ed="X" n="0670a08"/><lb ed="R099" n="0076a17"/>观以观穿为義。亦是观达为能。观穿者。即是观穿见 <lb ed="X" n="0670a09"/><lb ed="R099" n="0076a18"/>思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670002" n="0670002"/>恒沙无明之惑。故名观<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670003" n="0670003"/>穿也。观达者。达三谛之理。 <lb ed="X" n="0670a10"/><lb ed="R099" n="0076b01"/>是以涅槃经云。即以利钁斫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670004" n="0670004"/>之。磐石沙卤直过无碍。 <lb ed="X" n="0670a11"/><lb ed="R099" n="0076b02"/>彻至金刚。磐石者。见思惑也。沙者。尘沙无知惑也。卤 <lb ed="X" n="0670a12"/><lb ed="R099" n="0076b03"/>者。即是无明住地惑也。彻过者。观穿之義。至金刚者。 <lb ed="X" n="0670a13"/><lb ed="R099" n="0076b04"/>即达中道<persName>佛</persName>性理也。问曰。三观俱照二谛。有何等殊。 <lb ed="X" n="0670a14"/><lb ed="R099" n="0076b05"/>答曰。前观虽照二谛。破用不等。次第二观亦照二谛。 <lb ed="X" n="0670a15"/><lb ed="R099" n="0076b06"/>破用平等。既不见中道。但是异时平等也。第三观者 <lb ed="X" n="0670a16"/><lb ed="R099" n="0076b07"/>得见中道。双照二谛。即是一时平等也。</p> <lb ed="X" n="0670a17"/><lb ed="R099" n="0076b08"/><p xml:id="pX55p0670a1701">第二辨相者。即为二意。一明别相三观。二明一心三 <lb ed="X" n="0670a18"/><lb ed="R099" n="0076b09"/>观。第一明别相三观。亦为两意。一总释。二别释。</p> <lb ed="X" n="0670a19"/><lb ed="R099" n="0076b10"/><p xml:id="pX55p0670a1901">总释者。观因缘所生三谛之理。相别不同。三番惑障 <lb ed="X" n="0670a20"/><lb ed="R099" n="0076b11"/>粗细阶级。观理破惑。用智不同。故名别相三观也。因 <lb ed="X" n="0670a21"/><lb ed="R099" n="0076b12"/>缘三谛之理相别不同者。因缘空理是真谛相。因缘 <lb ed="X" n="0670a22"/><lb ed="R099" n="0076b13"/>假理是俗谛相。因缘不二之理是中道第一義相。初 <lb ed="X" n="0670a23"/><lb ed="R099" n="0076b14"/>观真谛之理。破见思惑。次观俗谛之理。破尘沙无知 <lb ed="X" n="0670a24"/><lb ed="R099" n="0076b15"/>惑。後观因缘中道之理。正破无明住地惑。是则三观 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0670b" n="0670b"/> <lb ed="X" n="0670b01"/><lb ed="R099" n="0076b16"/>照理不同。断惑有异。故名别相。即是大品三慧品所 <lb ed="X" n="0670b02"/><lb ed="R099" n="0076b17"/>明三智相也。</p> <lb ed="X" n="0670b03"/><lb ed="R099" n="0076b18"/><p xml:id="pX55p0670b0301">二别释三观者。即为三别。一从假入空观相。二从空 <lb ed="X" n="0670b04"/><lb ed="R099" n="0077a01"/>入假观相。三明中道第一義观相。</p> <lb ed="X" n="0670b05"/><lb ed="R099" n="0077a02"/><p xml:id="pX55p0670b0501">一正明从假入空观<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670005" n="0670005"/>相者。略为三意。一先明所观之 <lb ed="X" n="0670b06"/><lb ed="R099" n="0077a03"/>假。二明观门不同。三明正辨入空观智。一明所观之 <lb ed="X" n="0670b07"/><lb ed="R099" n="0077a04"/>假者。有二种假。摄一切法。一者爱假。二见假。爱假者。 <lb ed="X" n="0670b08"/><lb ed="R099" n="0077a05"/>即是爱论。见假者。即是见论。此二种皆是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670006" n="0670006"/>戏论。破于 <lb ed="X" n="0670b09"/><lb ed="R099" n="0077a06"/>慧眼。障见真实。爱论即是魔业。见论即是外道业。故 <lb ed="X" n="0670b10"/><lb ed="R099" n="0077a07"/>此经云。天魔者乐生死。外道者乐诸见。所谓因此爱 <lb ed="X" n="0670b11"/><lb ed="R099" n="0077a08"/>见。起九十八使。使三业作善不善。则轮转六道。受生 <lb ed="X" n="0670b12"/><lb ed="R099" n="0077a09"/>死苦。故此经云。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670007" n="0670007"/>无明有爱则我病生。又曰。何谓病本。 <lb ed="X" n="0670b13"/><lb ed="R099" n="0077a10"/>所谓取我。若知爱见由无明生。则一切三界皆从心 <lb ed="X" n="0670b14"/><lb ed="R099" n="0077a11"/>起。故花严经云。三界无别法。唯是一心造。而此诸法 <lb ed="X" n="0670b15"/><lb ed="R099" n="0077a12"/>皆名假者。无明爱见所起之法。皆由三假之所成也。 <lb ed="X" n="0670b16"/><lb ed="R099" n="0077a13"/>三假者。一因成假。二相续假。三相待假。此三虚设。故 <lb ed="X" n="0670b17"/><lb ed="R099" n="0077a14"/>云假也。问曰。三藏･摩诃衍皆明三假。二经之异。云何 <lb ed="X" n="0670b18"/><lb ed="R099" n="0077a15"/>分别。答曰。随情明假。则是声闻经所说。若就理明假。 <lb ed="X" n="0670b19"/><lb ed="R099" n="0077a16"/>皆如梦幻。即是摩诃衍所说。此经诃优<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670008" n="0670008"/>波離。具明此 <lb ed="X" n="0670b20"/><lb ed="R099" n="0077a17"/>三假之相也。</p><p xml:id="pX55p0670b2006" cb:place="inline">问曰。三乘从三假入空。若为分别。答<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670009" n="0670009"/>曰。 <lb ed="X" n="0670b21"/><lb ed="R099" n="0077a18"/>有人言声闻多用因成假。缘觉多用相续假。菩萨多 <lb ed="X" n="0670b22"/><lb ed="R099" n="0077b01"/>用相待假。</p><p xml:id="pX55p0670b2205" cb:place="inline">今谓三藏所明三假相别。随便入理。若摩 <lb ed="X" n="0670b23"/><lb ed="R099" n="0077b02"/>诃衍所明三假。皆如幻化。三乘观此同入空也。</p> <lb ed="X" n="0670b24"/><lb ed="R099" n="0077b03"/><p xml:id="pX55p0670b2401">二明观门不同者。即是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670010" n="0670010"/>析･体二种观门也。如声闻经 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0670c" n="0670c"/> <lb ed="X" n="0670c01"/><lb ed="R099" n="0077b04"/>所明析假入生法二空者。此如空实手之拳指也。摩 <lb ed="X" n="0670c02"/><lb ed="R099" n="0077b05"/>诃衍体假入生法二空者。如空镜像之拳指也。析假 <lb ed="X" n="0670c03"/><lb ed="R099" n="0077b06"/>入空名为拙度。体假入空名为巧度。故智度论设巧 <lb ed="X" n="0670c04"/><lb ed="R099" n="0077b07"/>拙二医喩。如眼病是一。治有巧拙。拙则针药。痛楚方 <lb ed="X" n="0670c05"/><lb ed="R099" n="0077b08"/>差。巧则<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670011" n="0670011"/>咒術。不痛自除。损差是同。见色不异。</p><p xml:id="pX55p0670c0518" cb:place="inline">故中观 <lb ed="X" n="0670c06"/><lb ed="R099" n="0077b09"/>论云。能说是因缘。善灭诸戏论。为拙度不善灭故。故 <lb ed="X" n="0670c07"/><lb ed="R099" n="0077b10"/>说巧度为善灭也。善灭者不断而断。不善灭者是定 <lb ed="X" n="0670c08"/><lb ed="R099" n="0077b11"/>断也。问曰。二种观门皆<persName>佛</persName>所说。巧度是<persName>佛</persName>之巧。拙度 <lb ed="X" n="0670c09"/><lb ed="R099" n="0077b12"/>是<persName>佛</persName>拙乎。答曰。不然。法在于<persName>佛</persName>。无巧拙相但。巧拙两 <lb ed="X" n="0670c10"/><lb ed="R099" n="0077b13"/>機。感<persName>佛</persName>不同。故有巧拙度也。譬如镜内无有好醜。好 <lb ed="X" n="0670c11"/><lb ed="R099" n="0077b14"/>醜之像还出前人。问曰。若如所释。乃是機有巧拙。非 <lb ed="X" n="0670c12"/><lb ed="R099" n="0077b15"/>是度有巧拙也。答曰。由機感度。度能赴機。故云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670012" n="0670012"/>巧拙 <lb ed="X" n="0670c13"/><lb ed="R099" n="0077b16"/>度也。</p> <lb ed="X" n="0670c14"/><lb ed="R099" n="0077b17"/><p xml:id="pX55p0670c1401">三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670013" n="0670013"/>正明入空观智者。亦两意。一者明析假入空。二明 <lb ed="X" n="0670c15"/><lb ed="R099" n="0077b18"/>体假入空也。</p><p xml:id="pX55p0670c1506" cb:place="inline">一析假入空者。即为二意。一析见假入 <lb ed="X" n="0670c16"/><lb ed="R099" n="0078a01"/>空。二析爱假入空。幷是三藏拙度教门也。问曰。上明 <lb ed="X" n="0670c17"/><lb ed="R099" n="0078a02"/>爱见二假。爱前见後。今明修观。何故见前爱後也。答 <lb ed="X" n="0670c18"/><lb ed="R099" n="0078a03"/>曰。众生有二种使。钝使为粗。属魔业。见使为细。属外 <lb ed="X" n="0670c19"/><lb ed="R099" n="0078a04"/>道业。故爱前见後。今<persName>佛</persName>法正道。缘理断结。于见道中 <lb ed="X" n="0670c20"/><lb ed="R099" n="0078a05"/>有二种人。钝人用无常苦行。入见道。先断爱。利人用 <lb ed="X" n="0670c21"/><lb ed="R099" n="0078a06"/>空无我行。入见理。先断见。见尽在前。修道在後。爱结 <lb ed="X" n="0670c22"/><lb ed="R099" n="0078a07"/>次除也。一明析假入空者。即前析见假入空。析假入 <lb ed="X" n="0670c23"/><lb ed="R099" n="0078a08"/>空之观。如大智论破<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670014" n="0670014"/><g ref="#CB00626">氎</g>至邻虚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670015" n="0670015"/>尘。析此生灭细尘色 <lb ed="X" n="0670c24"/><lb ed="R099" n="0078a09"/>假以入空也。观内身心亦如是。但成论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0670016" n="0670016"/>三大法师。各 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0671a" n="0671a"/> <lb ed="X" n="0671a01"/><lb ed="R099" n="0078a10"/>以情见破此细尘。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671001" n="0671001"/>细尘若尽。不免断见。尘若不尽。还 <lb ed="X" n="0671a02"/><lb ed="R099" n="0078a11"/>是常见。不出二见。岂得入空。今详大智论意。不如诸 <lb ed="X" n="0671a03"/><lb ed="R099" n="0078a12"/>师所推。论主引<persName>佛</persName>语云。色若粗若细。总而观之。无常 <lb ed="X" n="0671a04"/><lb ed="R099" n="0078a13"/>无我。不说有极微之色也。今谓若知粗细等色无常 <lb ed="X" n="0671a05"/><lb ed="R099" n="0078a14"/>无我。即是因成･相续･相待。虚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671002" n="0671002"/>假不实。既不得色有。岂 <lb ed="X" n="0671a06"/><lb ed="R099" n="0078a15"/>滞色空･亦有亦空･非有非空也。是则身边二见皆是 <lb ed="X" n="0671a07"/><lb ed="R099" n="0078a16"/>四缘三假。所成不实皆空。念想观除。言语法灭。一心 <lb ed="X" n="0671a08"/><lb ed="R099" n="0078a17"/>禅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671003" n="0671003"/>定。心在定故。能知世间生灭法相。若知四见及六 <lb ed="X" n="0671a09"/><lb ed="R099" n="0078a18"/>十二见无常空寂。豁然开朗。成须陀洹。是为析见假 <lb ed="X" n="0671a10"/><lb ed="R099" n="0078b01"/>入空之观也。问曰。析假入空。只应析色心之有。空･亦 <lb ed="X" n="0671a11"/><lb ed="R099" n="0078b02"/>有亦空･非有非空。云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671004" n="0671004"/>何析。答曰。随见所执。悉是四缘 <lb ed="X" n="0671a12"/><lb ed="R099" n="0078b03"/>三假。皆生灭相。破粗生灭至细生灭。细生灭尽即入 <lb ed="X" n="0671a13"/><lb ed="R099" n="0078b04"/>空也。</p><p xml:id="pX55p0671a1303" cb:place="inline">问曰。云何分别四见生法两空相耶。答曰。身边 <lb ed="X" n="0671a14"/><lb ed="R099" n="0078b05"/>二见。幷皆是汚秽无记五阴。观此五阴。即阴離阴。幷 <lb ed="X" n="0671a15"/><lb ed="R099" n="0078b06"/>不见我相。唯有阴法。如观五指不见拳相。此从十六 <lb ed="X" n="0671a16"/><lb ed="R099" n="0078b07"/>知见假以入生空也。毘昙有门用此入空。发真无漏。 <lb ed="X" n="0671a17"/><lb ed="R099" n="0078b08"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0671005" n="0671005"/>见第一義。断三界结。使成须陀洹。成论空门观此边 <lb ed="X" n="0671a18"/><lb ed="R099" n="0078b09"/>见。但是行阴。行阴悉是三假。假既不实。因此入空。破 <lb ed="X" n="0671a19"/><lb ed="R099" n="0078b10"/>诸见结。成须陀洹。即析实法假入空正意。是为声闻 <lb ed="X" n="0671a20"/><lb ed="R099" n="0078b11"/>经说法空之相也。次析爱假以入空者。爱即是欲爱･ <lb ed="X" n="0671a21"/><lb ed="R099" n="0078b12"/>色爱･无色爱。皆是四缘三假之所成也。若观四缘三 <lb ed="X" n="0671a22"/><lb ed="R099" n="0078b13"/>假无常无性。粗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671006" n="0671006"/>细生灭皆不可得。入空发真无碍道。 <lb ed="X" n="0671a23"/><lb ed="R099" n="0078b14"/>断解脱道。证欲爱一品乃至六品。名斯陀含。进断三 <lb ed="X" n="0671a24"/><lb ed="R099" n="0078b15"/>品五下分结尽。名阿那含。空观转深。断色无色五上 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0671b" n="0671b"/> <lb ed="X" n="0671b01"/><lb ed="R099" n="0078b16"/>分结至金刚三昧。皆阿罗汉向。非想惑尽第九解脱。 <lb ed="X" n="0671b02"/><lb ed="R099" n="0078b17"/>是罗汉果。住有馀涅槃。析假入空观其功乃息。此即 <lb ed="X" n="0671b03"/><lb ed="R099" n="0078b18"/>观因缘所生法。了生灭四谛以入道也。亦名一切智。 <lb ed="X" n="0671b04"/><lb ed="R099" n="0079a01"/>亦名慧眼。</p> <lb ed="X" n="0671b05"/><lb ed="R099" n="0079a02"/><p xml:id="pX55p0671b0501">二明摩诃衍体假入空观者。入空观门乃有多途。今 <lb ed="X" n="0671b06"/><lb ed="R099" n="0079a03"/>约无生观门明体假入空也。就此观门。亦为两别。一 <lb ed="X" n="0671b07"/><lb ed="R099" n="0079a04"/>明体见假以入空。二明体爱假以入空。先明体见假 <lb ed="X" n="0671b08"/><lb ed="R099" n="0079a05"/>以入空者。体因缘所生见法。皆如幻梦。因成･续･待。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671007" n="0671007"/>但 <lb ed="X" n="0671b09"/><lb ed="R099" n="0079a06"/>有名字。名字即空。非灭故空。空即是真谛。真谛即是 <lb ed="X" n="0671b10"/><lb ed="R099" n="0079a07"/>涅槃。是为体假入空观也。问曰。所明观法。其義云何。 <lb ed="X" n="0671b11"/><lb ed="R099" n="0079a08"/>答曰。当观因缘所生身见之心。约三假而捡。一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671008" n="0671008"/>就因 <lb ed="X" n="0671b12"/><lb ed="R099" n="0079a09"/>成捡者。内有意根。外有法尘。根尘相对则有意触。因 <lb ed="X" n="0671b13"/><lb ed="R099" n="0079a10"/>缘生受。受生者即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671009" n="0671009"/>是身见意识生也。今此见识。定从 <lb ed="X" n="0671b14"/><lb ed="R099" n="0079a11"/>何生。为意根生。为法尘生。为根尘合生。为離根尘生。 <lb ed="X" n="0671b15"/><lb ed="R099" n="0079a12"/>若意根生。即自性生。若法尘生。即他性生。根尘合生。 <lb ed="X" n="0671b16"/><lb ed="R099" n="0079a13"/>即是共生。共生有二过。所谓自他性也。若離根尘生。 <lb ed="X" n="0671b17"/><lb ed="R099" n="0079a14"/>即无因缘生。从因缘生尙不可说。何况无因缘生也。 <lb ed="X" n="0671b18"/><lb ed="R099" n="0079a15"/>故中观论偈云。诸法不自生。亦不从他生。不共不无 <lb ed="X" n="0671b19"/><lb ed="R099" n="0079a16"/>因。是故说无生。当知身见之心本自不生。不生而说 <lb ed="X" n="0671b20"/><lb ed="R099" n="0079a17"/>生者。但是随顺世间名字故说。生名字之法。不在内。 <lb ed="X" n="0671b21"/><lb ed="R099" n="0079a18"/>不在外。亦非两间。亦不常自有。是字不住。亦不不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671010" n="0671010"/>住。 <lb ed="X" n="0671b22"/><lb ed="R099" n="0079b01"/>是字无所有。言语道断。是名从因成假以入空也。问 <lb ed="X" n="0671b23"/><lb ed="R099" n="0079b02"/>曰。空有二种。一者性空。二相空。此云何分别。答曰。前 <lb ed="X" n="0671b24"/><lb ed="R099" n="0079b03"/>四句捡生性不可得。即是得性空无生。而说生即是 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0671c" n="0671c"/> <lb ed="X" n="0671c01"/><lb ed="R099" n="0079b04"/>假生。假生即是不生生。不生生即是相空也。故世谛 <lb ed="X" n="0671c02"/><lb ed="R099" n="0079b05"/>破性立假。即是性空也。真谛破假即是相空也。问曰。 <lb ed="X" n="0671c03"/><lb ed="R099" n="0079b06"/>四句皆捡。捡即是析。捡析何殊。答曰。捡非析也。如见 <lb ed="X" n="0671c04"/><lb ed="R099" n="0079b07"/>镜像。捡像镜不得像。離捡镜形亦不得像。此即无像 <lb ed="X" n="0671c05"/><lb ed="R099" n="0079b08"/>之像。像但有名。岂可破析。不如前析<g ref="#CB00626">氎</g>从粗至细。极 <lb ed="X" n="0671c06"/><lb ed="R099" n="0079b09"/>邻虚尘。无实以入空也。次捡相续假。此一念心。为是 <lb ed="X" n="0671c07"/><lb ed="R099" n="0079b10"/>生生。为灭生。为生灭生。为離生灭而有生。若是生生。 <lb ed="X" n="0671c08"/><lb ed="R099" n="0079b11"/>即自性生。由灭故生。即他性生。若生灭生。即是共生。 <lb ed="X" n="0671c09"/><lb ed="R099" n="0079b12"/>共生有二过。谓自他性。若離生離灭生。即无因缘生。 <lb ed="X" n="0671c10"/><lb ed="R099" n="0079b13"/>从因缘生尙不可得。况无因生也。今观此心。不自性 <lb ed="X" n="0671c11"/><lb ed="R099" n="0079b14"/>生。故非生生。不他性生。故非灭生。不自他性生。故非 <lb ed="X" n="0671c12"/><lb ed="R099" n="0079b15"/>生灭共。不无因生。故非離生灭生也。如此四句捡生 <lb ed="X" n="0671c13"/><lb ed="R099" n="0079b16"/>不得。不生而说生者。但以随顺世间名字故说生。名 <lb ed="X" n="0671c14"/><lb ed="R099" n="0079b17"/>字<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671011" n="0671011"/>之生即是假生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671012" n="0671012"/>假名之生即是不生。若无生名字。 <lb ed="X" n="0671c15"/><lb ed="R099" n="0079b18"/>则言语道断。是名从相续假以入空也。问曰。若说生 <lb ed="X" n="0671c16"/><lb ed="R099" n="0080a01"/>生。可是自性生。待灭故生。灭生非生。即是假義。何得 <lb ed="X" n="0671c17"/><lb ed="R099" n="0080a02"/>言是他性生也。答曰。生若称自。灭岂非他。灭若非他。 <lb ed="X" n="0671c18"/><lb ed="R099" n="0080a03"/>生岂是自。生是自性。灭即他性。生是自性。不得成假。 <lb ed="X" n="0671c19"/><lb ed="R099" n="0080a04"/>灭是他性。何得说假。灭是他性。遂得说假。生是自性。 <lb ed="X" n="0671c20"/><lb ed="R099" n="0080a05"/>亦应说假。如此捡核。由生故生。即是自性之过。说灭 <lb ed="X" n="0671c21"/><lb ed="R099" n="0080a06"/>为生。即堕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671013" n="0671013"/>他性之失。如是论者。由灭说生。假不成也。 <lb ed="X" n="0671c22"/><lb ed="R099" n="0080a07"/>次捡相待假。此身见心生。为是生生。为不生生。为生 <lb ed="X" n="0671c23"/><lb ed="R099" n="0080a08"/>不生生。为離生離不生生。若是生生。即自性生。若不 <lb ed="X" n="0671c24"/><lb ed="R099" n="0080a09"/>生生。即他性生。若生不生生。即是共生。共生有二过。 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0672a" n="0672a"/> <lb ed="X" n="0672a01"/><lb ed="R099" n="0080a10"/>谓自他性。若離生離不生生。即是无因生。因缘生尙 <lb ed="X" n="0672a02"/><lb ed="R099" n="0080a11"/>不可说。何况无因缘而说生也。今观此心不自性生。 <lb ed="X" n="0672a03"/><lb ed="R099" n="0080a12"/>故非生生。不他性生。故非不生生。不自他性生。故非 <lb ed="X" n="0672a04"/><lb ed="R099" n="0080a13"/>生不生共生。不无因生。故非離生。不生而说生也。如 <lb ed="X" n="0672a05"/><lb ed="R099" n="0080a14"/>此四句捡生不得。即是不生。不生而说生者。但以随 <lb ed="X" n="0672a06"/><lb ed="R099" n="0080a15"/>顺世间名字故说生。名字之生。即是假生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672001" n="0672001"/>假名之生。 <lb ed="X" n="0672a07"/><lb ed="R099" n="0080a16"/>即是不生。若无生名字。则言语道断。是名从相待假 <lb ed="X" n="0672a08"/><lb ed="R099" n="0080a17"/>以入空也。问曰。若说生生。可是自性生。待不生而说 <lb ed="X" n="0672a09"/><lb ed="R099" n="0080a18"/>生。岂是他性生也。答曰。若生称自。不生岂非他也。相 <lb ed="X" n="0672a10"/><lb ed="R099" n="0080b01"/>续科<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a1001" n="0672a1001"/><anchor xml:id="beg0672a1001" n="0672a1001"/>已<anchor xml:id="end0672a1001"/>幷核竟。细类可知。故舍利弗问须菩提。为生 <lb ed="X" n="0672a11"/><lb ed="R099" n="0080b02"/>生。为不生生。须菩提答。非生生。非不生生也。是则破 <lb ed="X" n="0672a12"/><lb ed="R099" n="0080b03"/>生见。三假合有十二番观门。若观三假生不生而执 <lb ed="X" n="0672a13"/><lb ed="R099" n="0080b04"/>著无生。还用十二番观而破之也。破亦生亦无生见。 <lb ed="X" n="0672a14"/><lb ed="R099" n="0080b05"/>亦有十二番观。破非生非无生见。亦有十二番。合破 <lb ed="X" n="0672a15"/><lb ed="R099" n="0080b06"/>四见。有四十八番观能破。如所破是。则破能观之心 <lb ed="X" n="0672a16"/><lb ed="R099" n="0080b07"/>亦有四十八番。合能所共有九十六番观门。善修此 <lb ed="X" n="0672a17"/><lb ed="R099" n="0080b08"/>观。观生相。生生毕竟不可得。乃至复四见･具足四见･ <lb ed="X" n="0672a18"/><lb ed="R099" n="0080b09"/>不可说见。皆不可得。豁然开悟。六十二见八十八使 <lb ed="X" n="0672a19"/><lb ed="R099" n="0080b10"/>皆灭。得须陀洹。故大品经云。须陀洹若智若断。是菩 <lb ed="X" n="0672a20"/><lb ed="R099" n="0080b11"/>萨无生法忍。此即巧度。不断而断。不同拙度之定断 <lb ed="X" n="0672a21"/><lb ed="R099" n="0080b12"/>也。</p> <lb ed="X" n="0672a22"/><lb ed="R099" n="0080b13"/><p xml:id="pX55p0672a2201">二体爱假入空者。分别爱假如前说。今明修道。体三 <lb ed="X" n="0672a23"/><lb ed="R099" n="0080b14"/>界爱假皆如梦幻。三假即空。四句捡生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672002" n="0672002"/>幷不可得。是 <lb ed="X" n="0672a24"/><lb ed="R099" n="0080b15"/>名体三界爱假以入空。空即是真智增长。诸法不生 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0672b" n="0672b"/> <lb ed="X" n="0672b01"/><lb ed="R099" n="0080b16"/>而般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672003" n="0672003"/>生者。断三界结也。若欲爱六品尽。名斯陀含。 <lb ed="X" n="0672b02"/><lb ed="R099" n="0080b17"/>斯陀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672004" n="0672004"/>含若智若断。是菩萨无生法忍。次断三品五下 <lb ed="X" n="0672b03"/><lb ed="R099" n="0080b18"/>分结尽。名阿那含。阿那含若智若断。是菩萨无生法 <lb ed="X" n="0672b04"/><lb ed="R099" n="0081a01"/>忍。断上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672005" n="0672005"/>二界爱。五上分结尽。是阿罗汉。阿罗汉若智 <lb ed="X" n="0672b05"/><lb ed="R099" n="0081a02"/>若断。是菩萨无生法忍。乃至辟支<persName>佛</persName>侵除习气。若智 <lb ed="X" n="0672b06"/><lb ed="R099" n="0081a03"/>若断。是菩萨无生法忍。此皆巧度。不断而断。 是观 <lb ed="X" n="0672b07"/><lb ed="R099" n="0081a04"/>因缘即空不生。生无生四谛。入空之观。其功齐此。亦 <lb ed="X" n="0672b08"/><lb ed="R099" n="0081a05"/>名一切智。亦名慧眼也。</p> <lb ed="X" n="0672b09"/><lb ed="R099" n="0081a06"/><p xml:id="pX55p0672b0901">二明从空入假观者。亦为三意。一明入假之意。二明 <lb ed="X" n="0672b10"/><lb ed="R099" n="0081a07"/>入假之观。三明观成化物。一明入假之意者。此观正 <lb ed="X" n="0672b11"/><lb ed="R099" n="0081a08"/>为观俗谛。破尘沙无知。若二乘不为化物。不须此观。 <lb ed="X" n="0672b12"/><lb ed="R099" n="0081a09"/>菩萨弘誓。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672006" n="0672006"/>必须此观。所言从空入假者。若滞于空。堕 <lb ed="X" n="0672b13"/><lb ed="R099" n="0081a10"/>二乘地。如大品经云。我以<persName>佛</persName>眼观十方世界恒沙菩 <lb ed="X" n="0672b14"/><lb ed="R099" n="0081a11"/>萨学菩萨道。少得入菩萨位。多堕二乘。是故教道菩 <lb ed="X" n="0672b15"/><lb ed="R099" n="0081a12"/>萨从空入假。用道种智入菩萨位。若不滞空。如空中 <lb ed="X" n="0672b16"/><lb ed="R099" n="0081a13"/>种树。分别药病化众生也。二明修入假观者。入假有 <lb ed="X" n="0672b17"/><lb ed="R099" n="0081a14"/>二种。一者入见假一切法。二者入爱假一切法。一明 <lb ed="X" n="0672b18"/><lb ed="R099" n="0081a15"/>入见假一切法者。菩萨住深禅定。知空非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672007" n="0672007"/>空。观假见假。 <lb ed="X" n="0672b19"/><lb ed="R099" n="0081a16"/>有四种。从此四见。出无量见。一自生见。二他生见。三 <lb ed="X" n="0672b20"/><lb ed="R099" n="0081a17"/>共生见。四无因生见。此四见各有执诤之病也。复次。 <lb ed="X" n="0672b21"/><lb ed="R099" n="0081a18"/>执有二种。一执外人邪因缘无因缘四生之见。所谓 <lb ed="X" n="0672b22"/><lb ed="R099" n="0081b01"/>从冥初生。觉从微尘生。自在天生时生。自然生也。二 <lb ed="X" n="0672b23"/><lb ed="R099" n="0081b02"/>执<persName>佛</persName>法正因缘生。自･他･共･无因四生之见。执自生见 <lb ed="X" n="0672b24"/><lb ed="R099" n="0081b03"/>者。若计意根生意识。是则心能生心。故正法念经云。 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0672c" n="0672c"/> <lb ed="X" n="0672c01"/><lb ed="R099" n="0081b04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0672008" n="0672008"/>心如工画师。作种种五阴。一切世间法。无不从心造。 <lb ed="X" n="0672c02"/><lb ed="R099" n="0081b05"/>亦如唯识之所明也。他生者。经云。心不孤生。必藉缘 <lb ed="X" n="0672c03"/><lb ed="R099" n="0081b06"/>而起。故大品经云。有缘思则生。无缘思不生。当知一 <lb ed="X" n="0672c04"/><lb ed="R099" n="0081b07"/>切法皆从外缘生也。共者。有言如经所说。六触因缘 <lb ed="X" n="0672c05"/><lb ed="R099" n="0081b08"/>生六受识。得一切法也。自然生者。如龙王经云。一切 <lb ed="X" n="0672c06"/><lb ed="R099" n="0081b09"/>法皆自然而生。大品经云。十二因缘。非<persName>佛</persName>･天･人･修罗 <lb ed="X" n="0672c07"/><lb ed="R099" n="0081b10"/>作。性自尔也。<persName>佛</persName>有四种之说。皆是四悉昙。方便赴缘 <lb ed="X" n="0672c08"/><lb ed="R099" n="0081b11"/>利物而说。诸众生顚倒不了。或执外人邪说四边而 <lb ed="X" n="0672c09"/><lb ed="R099" n="0081b12"/>生见著。或执<persName>佛</persName>法经论四边而生见著。故大智论云。 <lb ed="X" n="0672c10"/><lb ed="R099" n="0081b13"/>譬如大火<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672009" n="0672009"/>聚。四边不可取。邪见火烧故。故随所执见 <lb ed="X" n="0672c11"/><lb ed="R099" n="0081b14"/>有苦集。若能知苦断集。必须修道证灭。二明爱假诸 <lb ed="X" n="0672c12"/><lb ed="R099" n="0081b15"/>法亦如是。三明观成化物者。菩萨从空入假<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672010" n="0672010"/>修证。即 <lb ed="X" n="0672c13"/><lb ed="R099" n="0081b16"/>是观因缘。亦名为假。名生不生无量四谛。亦名道种 <lb ed="X" n="0672c14"/><lb ed="R099" n="0081b17"/>智。亦名法眼。过二乘地。用道种智入菩萨位。入假<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672011" n="0672011"/>修 <lb ed="X" n="0672c15"/><lb ed="R099" n="0081b18"/>证。道种智合有三种。一生灭道种。二无生灭道种。三 <lb ed="X" n="0672c16"/><lb ed="R099" n="0082a01"/>依藏识道种。菩萨住是位。为降伏天魔及其眷属。即 <lb ed="X" n="0672c17"/><lb ed="R099" n="0082a02"/>入爱假。现诸神通。乃至同事利物。说诸爱论。如此土 <lb ed="X" n="0672c18"/><lb ed="R099" n="0082a03"/>三坟五典。安国育民之经书也。为降伏外道及其眷 <lb ed="X" n="0672c19"/><lb ed="R099" n="0082a04"/>属。入见假显示智慧。乃至同事利物。说诸见论。如十 <lb ed="X" n="0672c20"/><lb ed="R099" n="0082a05"/>八种六师皆称一切智也。深知爱见苦集之病无量。 <lb ed="X" n="0672c21"/><lb ed="R099" n="0082a06"/>道灭之药亦复无量。皆如梦幻。用四悉昙赴其根缘。 <lb ed="X" n="0672c22"/><lb ed="R099" n="0082a07"/>随病授药。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672012" n="0672012"/>复次。菩萨为度如是无量众生故。遊戏神 <lb ed="X" n="0672c23"/><lb ed="R099" n="0082a08"/>通净<persName>佛</persName>国士。成就众生。入假修无量愿行。是为观成 <lb ed="X" n="0672c24"/><lb ed="R099" n="0082a09"/>化物也。</p> <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0673a" n="0673a"/> <lb ed="X" n="0673a01"/><lb ed="R099" n="0082a10"/><p xml:id="pX55p0673a0101">三明中道第一義观者。即为三意。一明所观境。二明 <lb ed="X" n="0673a02"/><lb ed="R099" n="0082a11"/>修观心。三明证成。一明所观境者。前二观是方便。虽 <lb ed="X" n="0673a03"/><lb ed="R099" n="0082a12"/>有照二谛之智。未破无明。不见中道。真俗别照。即是 <lb ed="X" n="0673a04"/><lb ed="R099" n="0082a13"/>智障。故摄大乘论云。智障<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673001" n="0673001"/>甚盲暗。谓真俗别执智障 <lb ed="X" n="0673a05"/><lb ed="R099" n="0082a14"/>者。依阿赖耶识。识即是无明住地。无明住地即是生 <lb ed="X" n="0673a06"/><lb ed="R099" n="0082a15"/>死根本。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673002" n="0673002"/>故经云。从无住本。立一切法。无住本者。即是 <lb ed="X" n="0673a07"/><lb ed="R099" n="0082a16"/>无始无明。更无别惑所依住也。二修观智者。若修此 <lb ed="X" n="0673a08"/><lb ed="R099" n="0082a17"/>观。还用前二观为方便也。总前二观。则双亡双照之 <lb ed="X" n="0673a09"/><lb ed="R099" n="0082a18"/>方便也。双亡方便者。初观知俗非俗。即是俗空。次观 <lb ed="X" n="0673a10"/><lb ed="R099" n="0082b01"/>知真非真。即是真空。亡俗非俗。亡真非真。非俗非真。 <lb ed="X" n="0673a11"/><lb ed="R099" n="0082b02"/>即是中道。因是二空观入中道第一義谛。虽观中道 <lb ed="X" n="0673a12"/><lb ed="R099" n="0082b03"/>而不见者。皆是无明之所障也。当观实相。修三三昧。 <lb ed="X" n="0673a13"/><lb ed="R099" n="0082b04"/>智度论云。声闻经中说三三昧。缘四谛十六行。摩诃 <lb ed="X" n="0673a14"/><lb ed="R099" n="0082b05"/>衍明三三昧。但缘诸法实相。今初修空三昧。观此无 <lb ed="X" n="0673a15"/><lb ed="R099" n="0082b06"/>明不自生。不从法性生也。不他生。非離法性外别有 <lb ed="X" n="0673a16"/><lb ed="R099" n="0082b07"/>依他之无明生。不共生。亦非法性共无明生。非无因 <lb ed="X" n="0673a17"/><lb ed="R099" n="0082b08"/>缘生。非離法性離无明而有生也。若四句捡无明本 <lb ed="X" n="0673a18"/><lb ed="R099" n="0082b09"/>自不生。生源不可得。即是无始空。是名空三昧。空。无 <lb ed="X" n="0673a19"/><lb ed="R099" n="0082b10"/>住之本。立一切法也。</p><p xml:id="pX55p0673a1909" cb:place="inline">若尔。岂全同地论师。计真如法 <lb ed="X" n="0673a20"/><lb ed="R099" n="0082b11"/>性生一切法。岂全同摄大乘师。计黎耶识生一切法 <lb ed="X" n="0673a21"/><lb ed="R099" n="0082b12"/>也。问曰。各计何失。答曰。若本理无二。是二大乘论师 <lb ed="X" n="0673a22"/><lb ed="R099" n="0082b13"/>俱禀天<anchor xml:id="nkr_note_add_0673a2201" n="0673a2201"/><anchor xml:id="beg0673a2201" n="0673a2201"/>亲<anchor xml:id="end0673a2201"/>。何俟诤同水火。</p><p xml:id="pX55p0673a2211" cb:place="inline">次观无相三昧者。即观无 <lb ed="X" n="0673a23"/><lb ed="R099" n="0082b14"/>生实相。非有相。不如暗室甁盆之有相也。非无相。非 <lb ed="X" n="0673a24"/><lb ed="R099" n="0082b15"/>如乳内无酪性也。非亦有亦无相。不如智者见空及 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0673b" n="0673b"/> <lb ed="X" n="0673b01"/><lb ed="R099" n="0082b16"/>不空也。非非有相非无相。非取著即是愚痴论。若不 <lb ed="X" n="0673b02"/><lb ed="R099" n="0082b17"/>取四边之定相。即是无相三昧。入实相也。若尔。岂全 <lb ed="X" n="0673b03"/><lb ed="R099" n="0082b18"/>同地论师。用本有<persName>佛</persName>性如暗室盆。亦不全同三论<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673003" n="0673003"/>师。 <lb ed="X" n="0673b04"/><lb ed="R099" n="0083a01"/>破乳中酪性。毕竟淸净无所有性義也。问曰。各计何 <lb ed="X" n="0673b05"/><lb ed="R099" n="0083a02"/>失。答曰。若无失者。二大乘论师何得诤同水火也。次 <lb ed="X" n="0673b06"/><lb ed="R099" n="0083a03"/>明修无作三昧。观真如实相。不见缘修作<persName>佛</persName>。亦不见 <lb ed="X" n="0673b07"/><lb ed="R099" n="0083a04"/>真修作<persName>佛</persName>。亦不见真缘二修合故作<persName>佛</persName>。亦不见離真 <lb ed="X" n="0673b08"/><lb ed="R099" n="0083a05"/>缘二修而作<persName>佛</persName>也。四句明修。即是四种作義。若无四 <lb ed="X" n="0673b09"/><lb ed="R099" n="0083a06"/>修。即无四作。是无作三昧也。若尔。岂同相州北道明 <lb ed="X" n="0673b10"/><lb ed="R099" n="0083a07"/>義缘修作<persName>佛</persName>。南土大小乘师亦多用缘修作<persName>佛</persName>也。亦 <lb ed="X" n="0673b11"/><lb ed="R099" n="0083a08"/>不同相州南道明義用真修作<persName>佛</persName>。问曰。偏用何过。答 <lb ed="X" n="0673b12"/><lb ed="R099" n="0083a09"/>曰。中道无诤。何得诤同水火。今明用三三昧修中道 <lb ed="X" n="0673b13"/><lb ed="R099" n="0083a10"/>第一義谛。开无明。显法性。亡真缘。離诤论。言语法灭。 <lb ed="X" n="0673b14"/><lb ed="R099" n="0083a11"/>无量罪除。淸净心一水若澄淸。<persName>佛</persName>性宝珠自然现也。 <lb ed="X" n="0673b15"/><lb ed="R099" n="0083a12"/>见<persName>佛</persName>性故。即住大涅槃。问。若尔者。今云何说。答曰。大 <lb ed="X" n="0673b16"/><lb ed="R099" n="0083a13"/>涅槃经云。不生不生。名大涅槃。以修道得故。故不可 <lb ed="X" n="0673b17"/><lb ed="R099" n="0083a14"/>说。岂如诸大乘论师偏执定说也。今以因缘故。亦可 <lb ed="X" n="0673b18"/><lb ed="R099" n="0083a15"/>得说者。若解四悉昙意。如前异说则无咎也。三明证 <lb ed="X" n="0673b19"/><lb ed="R099" n="0083a16"/>成者。若观无明见中道者。即是入不二法门。住不思 <lb ed="X" n="0673b20"/><lb ed="R099" n="0083a17"/>议解脱也。故此经入不二法门品云。若知无明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673004" n="0673004"/>实性 <lb ed="X" n="0673b21"/><lb ed="R099" n="0083a18"/>即是明。明亦不可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673005" n="0673005"/>得。为入不二门。若入中道。即能双 <lb ed="X" n="0673b22"/><lb ed="R099" n="0083b01"/>照二谛。自然流入萨婆若海。此是观因缘即中道。不 <lb ed="X" n="0673b23"/><lb ed="R099" n="0083b02"/>生不生。证无作。四实谛亦名一切种智。亦名<persName>佛</persName>眼。即 <lb ed="X" n="0673b24"/><lb ed="R099" n="0083b03"/>是见<persName>佛</persName>性。住大涅槃也。</p> <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0673c" n="0673c"/> <lb ed="X" n="0673c01"/><lb ed="R099" n="0083b04"/><p xml:id="pX55p0673c0101">第二一心三观者。此观是深行。利根菩萨之所修习。 <lb ed="X" n="0673c02"/><lb ed="R099" n="0083b05"/>所以者何。不思议因缘之理。甚深微妙。其观慧门难 <lb ed="X" n="0673c03"/><lb ed="R099" n="0083b06"/>解难入。今明此观亦为三意。一明所观之境。二明能 <lb ed="X" n="0673c04"/><lb ed="R099" n="0083b07"/>观之观。三证成。一所观之境者。即是一念无明因缘 <lb ed="X" n="0673c05"/><lb ed="R099" n="0083b08"/>具十法界三谛之境也。十法界者。一地狱法界。二畜 <lb ed="X" n="0673c06"/><lb ed="R099" n="0083b09"/>生法界。三饿鬼法界。四修罗法界。五人法界。六天法 <lb ed="X" n="0673c07"/><lb ed="R099" n="0083b10"/>界。七声闻法界。八缘觉法界。九菩萨法界。十<persName>佛</persName>法界。 <lb ed="X" n="0673c08"/><lb ed="R099" n="0083b11"/>此即六是凡夫。四是圣人。所言法界者。法名自体。界 <lb ed="X" n="0673c09"/><lb ed="R099" n="0083b12"/>以性别为義。此十种法体。因果不同。事性隔别。不相 <lb ed="X" n="0673c10"/><lb ed="R099" n="0083b13"/>混滥。故言十法界。此十法界。皆是十二因缘之所成。 <lb ed="X" n="0673c11"/><lb ed="R099" n="0083b14"/>故言因缘所生法也。十二因缘幷依无明。无明之理 <lb ed="X" n="0673c12"/><lb ed="R099" n="0083b15"/>体非异念。故言一念具足十法界也。一念十二因缘。 <lb ed="X" n="0673c13"/><lb ed="R099" n="0083b16"/>出花严･大集･璎珞经文。因缘三谛<anchor xml:id="nkr_note_add_0673c1301" n="0673c1301"/><anchor xml:id="beg0673c1301" n="0673c1301"/>已<anchor xml:id="end0673c1301"/>如前辨。问曰。九 <lb ed="X" n="0673c14"/><lb ed="R099" n="0083b17"/>法界可是十二因缘所成。<persName>佛</persName>法界淸净。非生死法。云 <lb ed="X" n="0673c15"/><lb ed="R099" n="0083b18"/>何亦说为十二因缘耶。答曰。大品经云。若有能深观 <lb ed="X" n="0673c16"/><lb ed="R099" n="0084a01"/>十二因缘。即是坐道场。此经云。缘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673006" n="0673006"/>起是道场。无明乃 <lb ed="X" n="0673c17"/><lb ed="R099" n="0084a02"/>至老死皆无尽故。又涅槃经云。十二因缘名为<persName>佛</persName>性。 <lb ed="X" n="0673c18"/><lb ed="R099" n="0084a03"/>见<persName>佛</persName>性故住大涅槃。依此而推。十二因缘何得非<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0673c19"/><lb ed="R099" n="0084a04"/>法界也。问曰。一念十二因缘具十法界。何得以为一 <lb ed="X" n="0673c20"/><lb ed="R099" n="0084a05"/>心三观之境。答曰。以一念十二因缘。即空･<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673007" n="0673007"/>即假･即中。 <lb ed="X" n="0673c21"/><lb ed="R099" n="0084a06"/>三谛之理。不纵不横。不一不异。十法界法虽复无量。不 <lb ed="X" n="0673c22"/><lb ed="R099" n="0084a07"/>碍一念无明之心。一念无明之心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673008" n="0673008"/>含十法界。无有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673009" n="0673009"/>迫 <lb ed="X" n="0673c23"/><lb ed="R099" n="0084a08"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0673010" n="0673010"/>妨。问曰。一人具十法界次第。经无量劫。云何止在一 <lb ed="X" n="0673c24"/><lb ed="R099" n="0084a09"/>念无明心内不相妨碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0673011" n="0673011"/>耶。答曰。此经明不思议。须弥 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0674a" n="0674a"/> <lb ed="X" n="0674a01"/><lb ed="R099" n="0084a10"/>入芥子。不相妨碍。无情之物尙得如此。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674001" n="0674001"/>况心神微妙。 <lb ed="X" n="0674a02"/><lb ed="R099" n="0084a11"/>一念具足一切三世诸心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674002" n="0674002"/>诸法。何足致疑。问曰。诸大 <lb ed="X" n="0674a03"/><lb ed="R099" n="0084a12"/>乘经皆明不思议。其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674003" n="0674003"/>意难见。云何了别。答曰。<persName>佛</persName>法不 <lb ed="X" n="0674a04"/><lb ed="R099" n="0084a13"/>思议道理。唯可仰信。岂可情求。若苟抱深迷。当以近 <lb ed="X" n="0674a05"/><lb ed="R099" n="0084a14"/>譬。法花经安乐行品。明持经之人。若于梦中。但见妙 <lb ed="X" n="0674a06"/><lb ed="R099" n="0084a15"/>事。所谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674004" n="0674004"/>梦见从初値<persName>佛</persName>发菩提心。乃至成道转法轮。 <lb ed="X" n="0674a07"/><lb ed="R099" n="0084a16"/>经千万亿劫。度无量众生。是则少时眠心有无量梦 <lb ed="X" n="0674a08"/><lb ed="R099" n="0084a17"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0674005" n="0674005"/>事。无量梦事而不碍一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674006" n="0674006"/>念眠心。一念眠心能含无量 <lb ed="X" n="0674a09"/><lb ed="R099" n="0084a18"/>劫事。无明一念具一切法不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674007" n="0674007"/>相妨碍。亦复如是。而眠 <lb ed="X" n="0674a10"/><lb ed="R099" n="0084b01"/>时谓无量。别觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0674a1001" n="0674a1001"/><anchor xml:id="beg0674a1001" n="0674a1001"/>已<anchor xml:id="end0674a1001"/>反观。知止是一念眠心具无量心。 <lb ed="X" n="0674a11"/><lb ed="R099" n="0084b02"/>今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674008" n="0674008"/>时人虽不梦裡见无量劫事。而亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674009" n="0674009"/>倏忽见三数日 <lb ed="X" n="0674a12"/><lb ed="R099" n="0084b03"/>事。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674010" n="0674010"/>见是无量梦事。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674011" n="0674011"/>只是一念眠心之内而不相妨。世 <lb ed="X" n="0674a13"/><lb ed="R099" n="0084b04"/>间现见如此。无明一念具一切法不相妨碍。何所致 <lb ed="X" n="0674a14"/><lb ed="R099" n="0084b05"/>疑。眠法覆心。即譬无明复中道<persName>佛</persName>性之真心。无量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674012" n="0674012"/>梦。 <lb ed="X" n="0674a15"/><lb ed="R099" n="0084b06"/>即譬恒沙无知覆一切<persName>佛</persName>法妙事。梦事不实而取著 <lb ed="X" n="0674a16"/><lb ed="R099" n="0084b07"/>忧喜。譬见思覆真空也。若不细寻梦譬。此不思议理。 <lb ed="X" n="0674a17"/><lb ed="R099" n="0084b08"/>疑终难决。故诸大乘经多说十喩。但诸师解譬。或时 <lb ed="X" n="0674a18"/><lb ed="R099" n="0084b09"/>偏浅。唯见譬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674013" n="0674013"/>梦不实空边。不见譬无明一念无量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674014" n="0674014"/>边 <lb ed="X" n="0674a19"/><lb ed="R099" n="0084b10"/>也。二明能观之观者。若观此一念无明之心非空非 <lb ed="X" n="0674a20"/><lb ed="R099" n="0084b11"/>假。一切诸法非空非假亦不得。非空非假而能照此 <lb ed="X" n="0674a21"/><lb ed="R099" n="0084b12"/>中道之空假。即是照一切法性法界之空假也。知假 <lb ed="X" n="0674a22"/><lb ed="R099" n="0084b13"/>非假。即是入真。知空非空。即是入俗。照中道见二谛。 <lb ed="X" n="0674a23"/><lb ed="R099" n="0084b14"/>即一心三观之相也。</p><p xml:id="pX55p0674a2309" cb:place="inline">称理之观。不得诸法。不知不见 <lb ed="X" n="0674a24"/><lb ed="R099" n="0084b15"/>不断痴爱起诸明脱。亦不缚不脱。无能无所。真缘俱 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0674b" n="0674b"/> <lb ed="X" n="0674b01"/><lb ed="R099" n="0084b16"/>泯。離诸戏论。言语法灭。淸净心一如水澄。淸珠相自 <lb ed="X" n="0674b02"/><lb ed="R099" n="0084b17"/>现。是为得一心三观之相。故大智论欲释般若偈云。 <lb ed="X" n="0674b03"/><lb ed="R099" n="0084b18"/>般若波罗蜜。实法不顚倒。念想观<anchor xml:id="nkr_note_add_0674b0301" n="0674b0301"/><anchor xml:id="beg0674b0301" n="0674b0301"/>已<anchor xml:id="end0674b0301"/>除。言语法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674015" n="0674015"/>亦灭。 <lb ed="X" n="0674b04"/><lb ed="R099" n="0085a01"/>无量众罪除。淸净心常一。如是尊妙人。则能见般若。 <lb ed="X" n="0674b05"/><lb ed="R099" n="0085a02"/>三明证成者。若证一心三观。即是一心･三智･五眼也。 <lb ed="X" n="0674b06"/><lb ed="R099" n="0085a03"/>如觉时知梦不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674016" n="0674016"/>实。无量梦事皆依眠心。三義宛然皆 <lb ed="X" n="0674b07"/><lb ed="R099" n="0085a04"/>不可得。朗然大悟无所依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674017" n="0674017"/>稀。即是初心一念相应慧。 <lb ed="X" n="0674b08"/><lb ed="R099" n="0085a05"/>是悟<persName>佛</persName>菩提智也。此经云。一念知一切法。是坐道场。 <lb ed="X" n="0674b09"/><lb ed="R099" n="0085a06"/>成就一切智。故大品经云。菩萨以一切种智。知一切 <lb ed="X" n="0674b10"/><lb ed="R099" n="0085a07"/>法也。法花经云。为一大事因缘。开<persName>佛</persName>知见。使得淸净 <lb ed="X" n="0674b11"/><lb ed="R099" n="0085a08"/>也。涅槃经云。发心毕竟二不别。如是二心前心难。华 <lb ed="X" n="0674b12"/><lb ed="R099" n="0085a09"/>严经云。破一微尘出三千大千经卷也。即此经明入 <lb ed="X" n="0674b13"/><lb ed="R099" n="0085a10"/>不二法门。不断痴爱。住不思议解脱。不起灭定。现十 <lb ed="X" n="0674b14"/><lb ed="R099" n="0085a11"/>法界身。度一切众生也。此真观因缘中道。不生不生。 <lb ed="X" n="0674b15"/><lb ed="R099" n="0085a12"/>证无作四实谛。是真一切种智。是真<persName>佛</persName>眼。见于<persName>佛</persName>性。 <lb ed="X" n="0674b16"/><lb ed="R099" n="0085a13"/>住大涅槃。问曰。何经论出此一心三观。答曰。上引诸 <lb ed="X" n="0674b17"/><lb ed="R099" n="0085a14"/>经幷证斯義。且释具有明文。论自解三智一心中得。 <lb ed="X" n="0674b18"/><lb ed="R099" n="0085a15"/>欲令易解。分属三人。问曰。如<persName>佛</persName>说三种智。其实一心 <lb ed="X" n="0674b19"/><lb ed="R099" n="0085a16"/>中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674018" n="0674018"/>得。云何言欲以道慧。具足道种慧。乃至一切种智。 <lb ed="X" n="0674b20"/><lb ed="R099" n="0085a17"/>当学般若波罗蜜。答曰。是三种智。其实一心中得。今 <lb ed="X" n="0674b21"/><lb ed="R099" n="0085a18"/>欲分别为人说。令易解故。作此次第耳。复次。三智虽 <lb ed="X" n="0674b22"/><lb ed="R099" n="0085b01"/>一心。而用智有异。譬如三相虽在一心。而相不同。今 <lb ed="X" n="0674b23"/><lb ed="R099" n="0085b02"/>论谓三相譬一心三谛之理。谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674019" n="0674019"/>相不同。一心三智照 <lb ed="X" n="0674b24"/><lb ed="R099" n="0085b03"/>此三谛。亦不滥也。若非求一心三观。善巧修习相应。 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0674c" n="0674c"/> <lb ed="X" n="0674c01"/><lb ed="R099" n="0085b04"/>岂得一心证三智也。</p> <lb ed="X" n="0674c02"/><lb ed="R099" n="0085b05"/><p xml:id="pX55p0674c0201">第三对眼智者。智即三智。眼即五眼。三观能知因缘 <lb ed="X" n="0674c03"/><lb ed="R099" n="0085b06"/>三谛之理即是三智。能见因缘三谛之理即是五眼。 <lb ed="X" n="0674c04"/><lb ed="R099" n="0085b07"/>若解三观･三智･五眼。两科大義宛然明了。若分别为论。 <lb ed="X" n="0674c05"/><lb ed="R099" n="0085b08"/>三观为因。三智･五眼为果。通而为论。三观即是三智･五 <lb ed="X" n="0674c06"/><lb ed="R099" n="0085b09"/>眼之异名耳。如大智论释般若云。别即般若为因。至 <lb ed="X" n="0674c07"/><lb ed="R099" n="0085b10"/><persName>佛</persName>心则变名一切种智。若通而为论。俱通因果。如大 <lb ed="X" n="0674c08"/><lb ed="R099" n="0085b11"/>智论偈云。若如法观<persName>佛</persName>。般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674020" n="0674020"/>及涅槃。是三则一相。其 <lb ed="X" n="0674c09"/><lb ed="R099" n="0085b12"/>实无有异。故知般若之名亦至<persName>佛</persName>果。又如三德成大 <lb ed="X" n="0674c10"/><lb ed="R099" n="0085b13"/>涅槃。不纵不横。如世伊字。摩诃般若。果上之一德也。 <lb ed="X" n="0674c11"/><lb ed="R099" n="0085b14"/>问曰。三观对三智。其数相应。三观对五眼。数岂相当。 <lb ed="X" n="0674c12"/><lb ed="R099" n="0085b15"/>答曰。若观粗细因缘。即是肉眼･天眼之境。若见三谛 <lb ed="X" n="0674c13"/><lb ed="R099" n="0085b16"/>之理。即是慧眼･法眼･<persName>佛</persName>眼也。问曰。若观因缘。未见真 <lb ed="X" n="0674c14"/><lb ed="R099" n="0085b17"/>谛而开天･肉二眼者。亦应观假方便･一切智方便。开 <lb ed="X" n="0674c15"/><lb ed="R099" n="0085b18"/>为两观两智也。答曰。观智通漫方便。不须别开。见義 <lb ed="X" n="0674c16"/><lb ed="R099" n="0086a01"/>指的。必须離出二眼。问曰。慧解脱人亦观因缘入空 <lb ed="X" n="0674c17"/><lb ed="R099" n="0086a02"/>而无天眼。岂得观因缘粗细之境说肉･天二眼耶。答 <lb ed="X" n="0674c18"/><lb ed="R099" n="0086a03"/>曰。慧解脱人虽观粗细因缘。不为修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0674021" n="0674021"/>通。若观因缘粗 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0675a" n="0675a"/> <lb ed="X" n="0675a01"/><lb ed="R099" n="0086a04"/>色。修诸功德。则肉眼渐净。所见转远。若入禅定观因 <lb ed="X" n="0675a02"/><lb ed="R099" n="0086a05"/>缘细色。断障通无知。即发天眼。故知因缘粗细色境 <lb ed="X" n="0675a03"/><lb ed="R099" n="0086a06"/>即是修二眼之方便。亦是二眼所见之境界也。今正 <lb ed="X" n="0675a04"/><lb ed="R099" n="0086a07"/>明对智眼。即为三意。一对三智。二对五眼。三约教料 <lb ed="X" n="0675a05"/><lb ed="R099" n="0086a08"/>简。一对三智者。从假入空观即是一切智之异名也。 <lb ed="X" n="0675a06"/><lb ed="R099" n="0086a09"/>此二同照真谛故。从空入假观即道种智之异名也。 <lb ed="X" n="0675a07"/><lb ed="R099" n="0086a10"/>此二同照世谛故。中道第一義观即是一切种智之 <lb ed="X" n="0675a08"/><lb ed="R099" n="0086a11"/>异名也。此二同照中道。中道一相双照二谛也。二对 <lb ed="X" n="0675a09"/><lb ed="R099" n="0086a12"/>五眼者。初观因缘粗细之法。若见粗细之色即是肉･ <lb ed="X" n="0675a10"/><lb ed="R099" n="0086a13"/>天二眼。入空见真即是慧眼。第二观从空入假。见俗 <lb ed="X" n="0675a11"/><lb ed="R099" n="0086a14"/>分明。即是法眼。第三观深观中道二谛。即是<persName>佛</persName>眼也。 <lb ed="X" n="0675a12"/><lb ed="R099" n="0086a15"/>三约教料简者。问曰。四教所明三智･五眼。悉得对三 <lb ed="X" n="0675a13"/><lb ed="R099" n="0086a16"/>谛不。答曰。三藏通教。三智五眼通。但照二谛。所以者 <lb ed="X" n="0675a14"/><lb ed="R099" n="0086a17"/>何。不明<persName>佛</persName>性常住涅槃是<persName>佛</persName>果。不出二谛也。若别教･ <lb ed="X" n="0675a15"/><lb ed="R099" n="0086a18"/>圆教则如前。是则<persName>佛</persName>果通出二谛外也。问曰。三藏･通 <lb ed="X" n="0675a16"/><lb ed="R099" n="0086b01"/>教若不对中道。云何辨三智･五眼之别。答曰。别照二 <lb ed="X" n="0675a17"/><lb ed="R099" n="0086b02"/>谛则有二<anchor xml:id="nkr_note_add_0675a1701" n="0675a1701"/><anchor xml:id="beg0675a1701" n="0675a1701"/>观<anchor xml:id="end0675a1701"/>･二智･四眼之别。双照二谛。二谛理穷。即 <lb ed="X" n="0675a18"/><lb ed="R099" n="0086b03"/>受种智･<persName>佛</persName>眼之名。问曰。<persName>佛</persName>别教二谛。二谛只是二观･ <lb ed="X" n="0675a19"/><lb ed="R099" n="0086b04"/>二智･四眼。何得有三智･五眼耶。答曰。若是含中入真。 <lb ed="X" n="0675a20"/><lb ed="R099" n="0086b05"/>世谛守本。即是通教二谛。从假入空观。一切智･慧眼。 <lb ed="X" n="0675a21"/><lb ed="R099" n="0086b06"/>但见真空。不见不空。从真入假观。道种智･法眼。照俗 <lb ed="X" n="0675a22"/><lb ed="R099" n="0086b07"/>如前。第三观种智･<persName>佛</persName>眼。能见第一義不空。即是见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0675a23"/><lb ed="R099" n="0086b08"/>性住大涅槃。此即<persName>佛</persName>果不出二谛也。复<anchor xml:id="nkr_note_orig_0675001" n="0675001"/>次。若将真含 <lb ed="X" n="0675a24"/><lb ed="R099" n="0086b09"/>俗。中道谛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0675002" n="0675002"/>守本。为二者。初二观。二智･四眼同照俗谛。 <pb ed="X" xml:id="X55.0909.0675b" n="0675b"/> <lb ed="X" n="0675b01"/><lb ed="R099" n="0086b10"/>俗谛有。空有也。第三观种<anchor xml:id="nkr_note_orig_0675003" n="0675003"/>智･<persName>佛</persName>眼。悉照真谛。真谛即 <lb ed="X" n="0675b02"/><lb ed="R099" n="0086b11"/>是<persName>佛</persName>性。见<persName>佛</persName>性故住大涅槃。此亦<persName>佛</persName>果不出二谛也。</p> <lb ed="X" n="0675b03"/><lb ed="R099" n="0086b12"/> <lb ed="X" n="0675b04"/><lb ed="R099" n="0086b13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>维摩诘经三观玄義卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0668c1201" to="#end0668c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669c0501" to="#end0669c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">自</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0672a1001" to="#end0672a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0673a2201" to="#end0673a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">亲</lem><rdg wit="#wit.orig">观</rdg></app> <app from="#beg0673c1301" to="#end0673c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0674a1001" to="#end0674a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0674b0301" to="#end0674b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675a1701" to="#end0675a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp2">观</lem><rdg wit="#wit.orig">觐</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0669001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669001">维等八字古版本作三观義下同</note> <note n="0669002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669002">无隋字下同</note> <note n="0669003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669003">沙门智顗作智者大师下同</note> <note n="0669004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669004">衰古作表</note> <note n="0669005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669005">圆古作员</note> <note n="0669006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669006">说略玄作计</note> <note n="0669007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669007">业下古有苦字</note> <note n="0669008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669008">古无岂等十二字</note> <note n="0669009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669009">離古作无</note> <note n="0669010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669010">性古作生</note> <note n="0669011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669011">照略玄作光</note> <note n="0669012" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669012">多所关涉古作声闻所闻</note> <note n="0669013" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669013">目古作因略玄作谓</note> <note n="0670001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670001">古无空字</note> <note n="0670002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670002">恒疑尘</note> <note n="0670003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670003">古无穿字</note> <note n="0670004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670004">之经作窟略玄作地</note> <note n="0670005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670005">古无相字</note> <note n="0670006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670006">戏古作假</note> <note n="0670007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670007">无明经作从痴</note> <note n="0670008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670008">波古作婆</note> <note n="0670009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670009">古无曰字</note> <note n="0670010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670010">析古作折下同</note> <note n="0670011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670011">咒術论作妙药</note> <note n="0670012" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670012">古无巧字</note> <note n="0670013" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670013">古无正字</note> <note n="0670014" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670014"><g ref="#CB00626">氎</g>古作叠下同</note> <note n="0670015" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670015">尘下有内字</note> <note n="0670016" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0670016">三古作二</note> <note n="0671001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671001">古无细尘二字</note> <note n="0671002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671002">略玄及古无假字</note> <note n="0671003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671003">定略玄作论</note> <note n="0671004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671004">何下略玄有可字</note> <note n="0671005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671005">见古作是</note> <note n="0671006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671006">古无细字</note> <note n="0671007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671007">古无但可四字</note> <note n="0671008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671008">就古作说</note> <note n="0671009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671009">是下古有受字</note> <note n="0671010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671010">住下古有住字</note> <note n="0671011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671011">古无之字</note> <note n="0671012" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671012">古无假字</note> <note n="0671013" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671013">堕古作随</note> <note n="0672001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672001">古无假字</note> <note n="0672002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672002">幷古作直</note> <note n="0672003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672003">生下古有般若生三字</note> <note n="0672004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672004">古无含字</note> <note n="0672005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672005">二古作三</note> <note n="0672006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672006">必古作名</note> <note n="0672007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672007">古无空字</note> <note n="0672008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672008">古无心字</note> <note n="0672009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672009">聚论作炎</note> <note n="0672010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672010">古无修字</note> <note n="0672011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672011">修下古有道字</note> <note n="0672012" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672012">古无复字</note> <note n="0673001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673001">甚论作极</note> <note n="0673002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673002">故下略玄有此字</note> <note n="0673003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673003">古无师字</note> <note n="0673004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673004">古无实字</note> <note n="0673005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673005">得古作取</note> <note n="0673006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673006">古无起字</note> <note n="0673007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673007">古无即字次同</note> <note n="0673008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673008">含古作合</note> <note n="0673009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673009">迫作过</note> <note n="0673010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673010">妨不思议品作窄</note> <note n="0673011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0673011">耶古作也</note> <note n="0674001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674001">古无况字</note> <note n="0674002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674002">无古诸法二字</note> <note n="0674003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674003">古无意字</note> <note n="0674004" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674004">古无梦字</note> <note n="0674005" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674005">古无事字</note> <note n="0674006" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674006">念作心</note> <note n="0674007" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674007">古无相字</note> <note n="0674008" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674008">古无时字</note> <note n="0674009" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674009">倏忽作条然</note> <note n="0674010" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674010">古无见字</note> <note n="0674011" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674011">只古作品下同</note> <note n="0674012" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674012">梦下古有事字</note> <note n="0674013" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674013">梦字疑剩</note> <note n="0674014" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674014">边上古有无字</note> <note n="0674015" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674015">古无亦字</note> <note n="0674016" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674016">实下古有无量时知梦不实</note> <note n="0674017" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674017">稀古作倚</note> <note n="0674018" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674018">得下古有得字</note> <note n="0674019" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674019">相上古有谛字</note> <note n="0674020" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674020">及古作与</note> <note n="0674021" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0674021">通古作道</note> <note n="0675001" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0675001">次古作以</note> <note n="0675002" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0675002">守本为二古作本为二守</note> <note n="0675003" resp="#resp3" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0675003">智下古有即字</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0668c1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0668c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669c0501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0669c0501">自【CB】，但【卍续】</note> <note n="0672a1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0672a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0673a2201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0673a2201">亲【CB】，观【卍续】</note> <note n="0673c1301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0673c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0674a1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0674a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0674b0301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0674b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675a1701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0675a1701">观【CB】，觐【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>